آنتی بیوتیک ها (قسمت دوم)

تقسیم بندی آنتی بیوتیک ها بر اساس عملکرد :

دراین قسمت تنها به گروه بندی عملکردی آنتی بیوتیکها اشاره و از آنتی بیوتیک های مهم هر گروه مثال هایی آورده شده  . در قسمت های دیگر به بررسی کاملتر هر آنتی بیوتیک از لحاظ ساختار ، مکانیسم اثر و عوارض خواهیم پرداخت .

آنتی بیوتیک های موثر بر دیواره :

این دسته شامل آنتی بی بیوتیک های بتالاکتام مانند پنی سیلین ها ، سفالوسپورین ها ، کارباپنم ، سفامایسین ، مونوباکتام ها ، باسیتیراسین ، سیکلوسرین ، فسفومایسین و مونئومایسین و آنتی بیوتیک های گلیکو پپتیدی مانند ونکومایسین ، تیکوپلانین ، رامنوپلانین ، رسیتوستین .

آنتی بیوتیک های موثر بر غشای پلاسمایی :

این گروه از آنتی بیوتیک ها به دو گروه تقسیم میشوند :

گروه اول نظم غشا را بر هم میزنند مانند پلی میکین B ، پلی میکسین E ، تیروسیدین و داپتومایسین .

گروه دوم باعث ایجاد منفذ در غشا میشوند مانند گرامیسیدین و والینومایسین .

نکته مهم : آنتی بیوتیک هایی مانند آمفوتریپسین B ، نیستاتین ، پیمارسین و ایمیدازولها مانند کتوکونازول بر روی غشا قارچ ها موثر می باشند .

آنتی بیوتیک های موثر بر سنتز پرونئین ها :

این گروه از آنتی بیوتیک ها به دو گروه تقسیم میشوند :

A : آنتی بیوتیک هایی که با اتصال به زیر واحد 30s ریبوزوم مانع پروتئین سازی میشود که شامل : آمینو گلیکوزید ها ( جنتامایسین ، توبرامایسین ، آمیکاسین و . . . ) ، تتراسیکلین ها ، موپیروسین ها ، اگزازولیندیون ها می باشند

B. آنتی بیوتیک هایی که با اتصال به زیر واحد 50s ریبوزوم موجب مهار پروتئین سازی میشوند که شامل : کلرامفینیکل ، ماکرولید ها (اریترومایسین ، کلاریترومایسین ، آزیترومایسین ) ، لینکوزآمیدها (لینکومایسین و کلیندامایسین) ، اسید فوزیدیک ، استرپتوگرامیدین ها میباشد.

آنتی بیوتیک های موثر بر اسید نوکلئیک :

این گروه آز آنتی بیوتیک ها به دو گروه تقسیم میشوند :.

آنتی بیوتیک های آنتی متابولیت یا رقابتی :

آنتی بیوتیک هایی از قبیل سولفونامیدها ، تری متوپریم ، پیریمتامین ، نیتروفورانتوئین و ...

آنتی بیوتیک ها (قسمت اول)

تعاریف

آنتی بیوتیک ها ترکیباتی هستند که توسط میکروارگانیسم ها تولید و سبب کشتن یا مهار رشد سایر میکروارگانسیم ها میشوند.

بسیاری از آنتی بیوتیک ها نیز به صورت مصنوعی سنتز میشوند مانند آنتی بیوتیک مترونیدازول .

اولین بار آنتی بیوتیکی به نام 606 که ترکیبی از رنگ های آرسنیکی و سالوارسان بود در درمان تریپانوماپالیدم ، عامل سفلیس به کار برده شد. سپس الکساندر فلمینگ از کپک پنیسیلیوم نوناتوم ، پنی سیلین را استخراج کرد که یکی از مهمترین کشف ها در این زمینه میباشد.

آنتی بیوتیک های باکتریو استاتیک :

این آنتی بیوتیک ها باعث مهار رشد باکتری میشود . اثرات این دسته آنتی بیوتیک ها بستگی به قدرت سیستم ایمنی دارد پس اینگونه آنتی بیوتیک ها در افراد دارای نقص سیستم ایمنی مورد استفاده قرار نمی گیرد.

آنتی بیوتیک های باکتریوساید :

 این آنتی بیوتیک ها موجب کشته شدن باکتری ها می شود.

آنتی بیوتیک هایی با طیف اثر محدود Narrow :

 آنتی بیوتیک هایی که روی تعداد معدودی باکتری موثر هستند مثل پنی سیلین ها که بیشتربر روی باکتری های گرام مثبت موثر هستند.

آنتی بیوتیک هایی با طیف اثرگسترده Broad :

آنتی نیوتیک های موثر بر طیف گسترده از باکتری ها مانند تتراسیکلین و کلرامفینیکل.

MIC: حداقل غلظتی ار آنتی بیوتیک که از رشد باکتری ممانعت میکند.

MBC : حداقل غلظتی از آنتی بیوتیک که میکروارگانیسم را میکشد .

باکتریوسین :

پروتئین هایی با وزن ملکولی پایین که عمدتا توسط گرام منفی ها تولید و با اثر بر غشا سیتوپلاسمی از رشد باکتری های هم خانواده جلوگیری میکند.

لانتی بیوتیک ها :

معادل باکتریوسین در گرام مثبت ها می باشد.

لژيونلا پنوموفيلا

ویژگی ها :

كوكو باسيل گرم منفي ( اما در كل در رنگ آميزي گرم به خوبي رنگ نمي گيرد).

كاتالاز و اكسيداز مثبت .

داراي ژيلي و فلاژل مونوتريكوس.

فاقد كپسول.

هوازي مطلق.

يك باكتري مشكل پسند مي باشد كه در محيط كشت به آهن و سيستئين نياز دارد.

از اسيد آمينه به عنوان منبع كربن و انرژي استفاده مي كند.

داراي دانه هاي PHB مي باشد.

توان زنده ماندن در 63 درجه را دارد اما در اين دما تكثير ندارد.

به آب كلر دار مقاوم است. در آب مقطر 140 روز ودر آب معمولي تا يك سال زنده مي ماند.

درون سلولي اختياري است.

جايگاه:

در آبهاي سطحي ، آب فواره ها و آب سيستم هاي خنك كننده مانند كولر و چيلر.

در محيط هاي فوق ممكن است در درون تك ياخته هاي آزاد زي مانند نگلريا زندگي كند كه در صورت ورود به بدن در اين حالت افزايش بيماري زايي مشاهده مي شود.

ساختار آنتي ژنيك :

1. داراي Ag H كه در تمامي جنس ها يكسان است.
2. LPS جهت گروه بندي استفاده شده. داراي واكنش متقاطع با باكتروئيدس ، بوردتلا و سودوموناس مي باشد. سروتيپ هاي O1 و O6 در بيماري زايي انسان موثر است( مخصوصا O1 )
3. OMP
4. MIP باعث بقاي درون سلولي ميشود.
5. آنزيم هايي مانند پروتئاز ، ليپاز ، فسفوليپاز C ،Dnase  و Rnase
6. فسفاتاز كه با كاهش ميزان DAG و IP3 باعث بقاي درون سلولي مي شود.

توكسين ها :

1. توكسين پپتيدي : مهار عملكرد فسفو ليپاز C در نوتروفيل و افزايش بقا درون سلولي. براي سلول ميزبان اثر سايتوتوكسيكي دارد.
2. متالو پروتئاز وابسته به روي : داراي فعاليت سيتولايتيكي و هموليتيكي مي باشو و موثر در آسيب هاي ريوي.

بيماري زا يي :

حيوان حساس آزمايشگاهي براي اين باكتري همانند بروسلا ، خوكچه مي باشد.

اين باكتري توسط سيستم فاگوسيتوز وارد سلول ميزبان مي شود.( بجز بجز سويه 1 فيلادلفيا از سروتيپ 1 لژيونلا پنوموفيلا كه با سيستم Colling  phagocytosis صورت مي گيرد)

1. تب پونتياك : بيماري شبه آنفولانزا ، خود محدود شونده ، در افراد سالم مرگ وپنوموني ندارد ، بدون نياز به درمان و داراي علائمي مانند سفتي گردن و ترس از نور.
2. بيماري لژيونر : بيماري پيشرونده ، كشنده و نيلز مند به درمان.

اين باكتري عفونت بيمارستاني مي دهد.

ندرتا باكتريمي و سپتي سمي مي دهد.

انتقال فرد به فرد ندارد و آلودگي از طريق استنشاق آئروسل هاي موجود در آب خنك كننده ها ( كولر يا چيلر) و آلوده شدن زخم توسط آب الوده آست.

تشخيص :

نمونه برداري از خلط و شستشو با اسيد براي از بين بردن فلور نرمال.

محيط هاي كشت :

1. مولر هينتون آگار حاوي ايزوويتال X و هموگلوبولين.
2. محيط فيلي و گرمن F&G
3. محيط CYE اين محيط اخيرا مناسب ترين محيط است و مي تواند حاوي N- استيل آمينو اتان سولفنيليك اسد به عنوان بافر باشد كه در اين صورت نام اين محيط  BCYE مي باشد و كلني روي اين محيط نماي شيشه خورد شده دارد.

كلني به رنگ سبز بعد از 3 تا 5 روز ظاهر مي شود و 5% دي اكسيد كربن ياعث تحريك رشد مي شود.

در زير نور UV فلورسنس سفيد – آبي دارد.

درمان :

اريترومايسين و گاهي ريفامپين.

كورينه باكتريوم ها :

 ويژگي ها :

باسيل گرام مثبت فاقد اسپور( اگر در رنگ آميزي گرم الكل زياد مصرف شود گرام منفي به نظر ميرسد پس گرام متغير است ).

فاقد حركت . شبه به دسته شلاق يا حروف چيني.

داراي كپسول.

تكثير توسط تقسيم دوتايي يا Snaping (خرد شدن).

به دو گروه كورينه باكتريوم ديفتريه و كورينه فرم ها ( ديفتروئيد ها ) تقسيم مي شوند.

جز گروه CMNR است پس داراي M-DAP مي باشد. ( سومين اسيد آمينه در ديواره سلولي در گرام مثبت ها ليزين ودر گرام منفي ها DAP مي باشد اما در كورينه باكتريوم ها ، مايكو باكتريوم ها ، نوكارديا و رودوكوكوس بااينكه گرام مثبت هستند اما DAP دارند.

مثل ساير اعضاي گروه CMNR داراي Cord Factor  (6،6 تره هالوز دي ميكولات ) و مايكوليك اسيد و آرابينوگالاكتان مي باشد.

داراي ديواره كموتاكتيك شماره 4 مي باشد.

نكته : كورينه باكتريوم هاي فاقد اسيد مايكوليك : اسپيروم ، آميكولاتوم ، گروهF2CDC .

كورينه باكتريوم ديفتريه ( باسيل كلبس و لوفلر) :

باسيل پلي مورفيك و گرزي شكل .

تنها مخزن اين باكتري  انسان مي باشد.

در پوست و دستگاه تنفسي يافت مي شود.

توسط ترشحات تنفسي ، تماس مستقيم با پوست آلوده و مصرف لبنيات آلوده منتقل مي شود.

فاكتور هاي ويرولانس :

1. آنتي ژن كپسولي  يا Ag K : پروتئين حساس به حرارت . عامل تيپ بندي به هشت تيپ D1 –D8
2. پپتيدوگلايكان.
3. فاكتور طنابي : با تخريب غشا ميتوكندري باعث قطع فسفوريلاسيون اكسيداتيو شده و در نهايت مانع تنفس سلولي مي شود.
4. N استيل نور آميتات لياز: كسب انرژي از مخاط.
5. اگزوتوكسين: فاژي است. با مهارفاكتور طويل سازي شماره 2 (EF )مانع پروتئين سازي مي شود. اين توكسين توسط كورينه باكتريوم اولسرانس و كورينه باكتريوم سودوتوبركلوزيس هم توليد مي شود.                                                                                                           مهمترين فاكتور تهاجمي : فاكتور طنابي و Ag K مي باشد پس سويه هاي فاقد اگزوتوكسين گلودرد ايجاد مي كنند اما علائم سيستماتيك بيماري را ندارند.

مهمترين فاكتور ويرولانس : اگزوتوكسين.

اگزو توكسين اين باكتري عملكردي مشابه اگزوتوكسين A سودوموناس دارد با اين تفاوت كه توكسين ديفتري به قلب آسيب مي زند اما سودوموناس به كبد.

شرايط توليد توكسين :

PH=8 ، فشار اسمزي مناسب و ميزان كم آهن در محيط (14%ميكروگرم).

اين توكسين ، تنها توكسيني است كه در اواخر فاز سكون و اوايل  فاز مرگ توليد مي شود.

توكسين داراي فعاليت نوكلئازي مي باشد.

بيماري زايي :

1. ديفتري حلق يا خروسك يا حناق : يك اورژانس پزشكي است . توليد يك غشا كاذب خاكستري در حلق كه در صورت بزرگ شدن باعث خفگي مي شود. باكتري در درون غشا كاذب تكثير كرده و توكسين تولي مي كند. باكتري وارد بافت هاي عمقي و خون نمي شود پس باكتريمي ندارد و كشت خون منفي است. با برداشتن غشا كاذب خونريزي رخ مي دهد. درگيري غدد لنفاوي باعث بيماري گردن گاوي Bull neck مي شود.
2. ديفتري پوستي : عمدتا در نواحي گرم و مرطوب رخ مي دهد . چون جذب تو كسين از پوست كم است علائم سيستميك ديده نشده و بيمار نسبت به ديفتري تنفسي نسبتا مصونيت پيدا مي كند.

بيوتيپ هاي كورينه باكتريوم ديفتريه :

1. بيوتيپ گراويس : بيماري زايي زياد . كلني خاكستري شبه گل مينا.
2. بيوتيپ متيس : سويه پارك ويليام 8 از اين بيوتيپ براي توليد تجاري اگزوتوكسين استفاده مي شود. كلني سياه مقعر وشبه به نيمرو.
3. بيوتيپ اينتر مديوس : كلني خاكستري و شبه تخم غورباقه.
4. بيوتيپ بلفانتي.

تشخيص و نمونه برداري :

چون ديفتري اورژانس پزشكي است تشخيص باليني بوده و آزمايشگاه تنها براي تائئد مي باشد.

نمونه گيري از گلو ، بيني يا نازوفارنكس توسط سواب.

رنگ آميزي :

1. گرم : به علت وجود دانه هاي متا كروماتيك يكنواخت رنگ نمي گيرد.
2. آلبرت : دانه متاكروماتيك سياه باسيل سبز.
3. نايسر: دانه دانه آبي باسيل قهوه اي.
4. لوفلر متيلن بلو : بهترين روش . دانه قرمز باسيل آبي.

محيط هاي كشت :

1. سرم لوفلر : رايجترين و سريعترين محيط.
2. تلوريت پتاسيم : محيط انتخابي.
3. محيط ECST : محيط غني كننده براي جداسازي باكتري از ناقلين.
4. محيط تين استال و محيط CTBA: محيط انتخابي و افتراقي.
5. محيط آگار مك لود.

درمان :

استفاده از آنتي توكسين و اريترومايسين.

ویبریو کلرا : (قسمت دوم)

تشخيص آزمايشگاهي :

نمونه مناسب رگه هاي موكوسي بدست آمده از مدفوع بيماران مي باشد.

در هنگام كشت تاخيري بايد نمونه را در محيط انتقالي Cary blair و در يخچال نگه داري كرد . برخلاف ساير پاتوژن هاي روده اي كه توان ماندگاري در محيط انتقالي سالين گليسرول بافره را دارند اين باكتري را تنها مدت كمي مي توان در اين محيط قرار داد.

در بررسي هاي ميكروسكوپي باسيل خميده و ويرگولي شكل مشخص ميباشد.

توسط ميكروسكوب دارك فيلد حركت سريع به وسيله تاژك نشانه تشخيصي مناسبي مي باشد.

كشت :

در دماي 37 درجه و محيط قليايي (PH 8.5-9.9 ) .محيط بايد فاقد كربو هيدرات قابل تخمير باشد زيرا اين باكتري به اسيد حساس است.

محيط هاي انتخابي شامل تيوسولفات سيترات بايل آگار(TCBS ) ، تلوريت توروكولات ژلاتين آگار يا محيط منصور(TTGA ) و توروكولات ژلاتين آگار (TGA ) مي باشد.

اين باكتري در محيط TCBS به علت تخمير ساكاروز كلني زرد مي دهد( براي ويبريو كلرا و ويبريو آلژينولتيكوس) ولي براي ساير ويبريو ها مانند پاراهموليتيكوس ، ولينفيكوس و ميميكوس به  علت عدم توانايي تخمير ساكاروز كلني سبز مي دهد.

ويبريو ها قادر به توليد H2S نبوده در نتيجه كلني با مركز سياه توليد نمي كنند.

سودوموناس ، آئروموناس وپلزيوموناس هم قادر به رشد در محيط TCBS مي باشند اما كلني آبي توليد مي كنند.

درمان :

بهترين و مهمترين درمان جايگزيني آب و الكتروليت ها مي باشد.

تترتسايكلين داروي انتخابي بوده كه در حال حاضر مقاومت پلاسميدي بر عليه آن در حال زياد شدن است.

اپيدميولوژي:

تا كنون 8 پاندمي رخ داده

6پاندمي اول ناشي از ويبريو O1 كلاسيك

پاندمي هفتم ناشي از سويه التور

پاندمي هشتم ناشي از سويه O139 ( سويه بنگال) مي باشد.                                                       برای مطالعه بیشتر به کتاب میکروب شناسی دکتر عباس بهادر انتشارات فرهنگ و میکروب شناسی مورای مراجعه شود.

ويبريوكلرا: (قسمت اول )

جايگاه : آبهاي سطحي در تمام دنيا.

مورفولو‍‍‍ژي : باسيل ، گرام منفي ، خميده ، متحرك و داراي يك فلاژل قطبي (مونوتريش).

در كشت اوليه ويرگول شكل مشاهده مي شود ولي در كشتهاي كهنه به صورت ميله مشاهده مي شود .

متابوليسم : هوازي ، بي هوازي اختياري . كاتالاز و اكسيداز مثبت .

وجه تمايز با خانواده انتروباكترياسه : ويبريوكلرا كاتالاز مثبت است .

در آب 2 تا 3 هفته زنده مي ماند.

فاكتورهاي ويرولانس :

1.    ادهزين ها : اتصال به سلولهاي مخاطي روده . ضروري براي ايجاد عفونت .

2.    آنتي ژن H : آنتي بادي ضد اين آنتي ژن مصونيت دهنده نيست . تنها داراي يك تيپ آنتي ژنيك است.

3.    آنتي ژن O : تعيين كننده ويژگي هاي سرولوژيك باكتري (حد اقل 139 گروه) ، آنتي بادي ضد اين آنتي ژن مصونيت دهنده است . آنتي ژن O1 به سروتيپ هاي اوگاوا ، اينابا و هيكوجيما تقسيم مي شود . ويبريو O139 ( سويه بنگال ) تشابه زيادي به ويبريو O1 بيوتيپ التور دارد.

4.    نورآميداز.

5.    هماگلوتنين – پروتئاز : عامل التهاب روده.

6.    انترو توكسين :

بيماري زايي :

بيماري به علت توليد اگزو توكسين (CTX) در روده كوچك است .

جزء B توكسين به گيرنده سلولي GM1 متصل شده باعث ورود جز A توكسين به درون سلول ميشود. جز A با افزايش آدنيلات سيكلاز باعث افزايش cAMP شده و اين امر در نهايت باعث افزايش ترشح آب و الكتروليت ها به درون روده شده و باعث بروز اسهال مي شود .

در صورت عدم درمان و عدم جايگزيني آب و الكتروليت ها شوك و اسيدوز رخ داده و منجر به مرگ بيمار مي شود.

يافته هاي باليني :

اسهال آبكي با دوره كمون 2-3 روز ، اسهال بدون بو و شبه آب بنج مي باشد. تب وجود ندارد.

برای مطالعه بیشتر به کتاب میکروب شناسی دکتر عباس بهادر انتشارات فرهنگ و میکروب شناسی جاوتز مراجعه شود.

ویژگی ها :

۱. مختص پرندگان است.

۲.در مدفوع پرنده آلوده وجود دارد .

۳. از طریق استنشاق باکتری سبب آلودگی انسان میشود.

۴. عامل بیماری های پسی تاکوز ( تب طوطی ) و اورنیتوز ( تب مرغ و خروی).

۵. دارای سروتیپ های متعدد.

۶. فرم EB گرد است.

۷.دارای انکلیوژن بادی چند تایی با اندازه های متفاوت و فاقد گلیکوژن.

۸. دارای پلاسمید.

۹. مقاوم به سولفونامیدها

نکته : تنها کلامیدویا ترایکو ماتیس حساس به سولفانامیدها میباشند .

نکته : تنها ترایکوماتیس دارای انکلیوژن گلیکوژن دار است و با ید قهوهای رنگ میشود.

بیماری های ناشی از کلامیدویا پسی تاسی:

۱. پنومونی.

۲. اندو کاردیت.

۳.پسی تاکوز و اورنیکوز.

برای مطالعه بیشتر به کتاب میکروب شناسی مورای مراجعه شود. 

ویژگی ها:

۱. دارای انکلوزیون گرد و حاوی گلیکوژن(پس می توان برای رد یابی از رنگ آمیزی گیمسا و ید استفاده کرد).

۲. واکوئل دار است .

۳. دارای پلاسمید می باشد.

۴. حساس به سولفانامید ها است.

۵. دارای سنتز فولات است.

EB در این باکتری گرد است.

۶. بیوار ترایکوما مختص انسان است.

۷. گیرنده کلامیدویا ها گلیکوز آمین گلیکان های سطحی سلول مانند هپارین سولفات می باشد.

بیماریزایی:

۱. حداقل دارای ۱۵ سروتیپ می باشد.

۲. سروتیپ های A - B - C باعث عفونت مزمن قرینه منجر به کوری ( بیماری تراخم ) می شوند.

۳. سروتیپ های K تا D عامل عفونت های چشمی - تناسلی هستند.

۴. عفونت های چشمی تناسلی در آقایان شامل : یوتریت غیر گنوکوکی - التهاب اپیدیدیم و پروستات ودر صورت تکرار عفونت تنگی مجرا.

۵. عفونت های چشمی - تناسلی در خانم ها شامل: عفونت لگن (PID) - سالپنجیت - کونژکتیویت استخر شنا - حاملگی خارج رحمی ودر صورت تکرار عفونت عامل نازایی می باشد.

۶. سویه های LVG عامل لنفوگرانولوم آمیزشی یا لنفوگرانولوم ورونوم می باشد. 

تشخیص:

برای برسی تراخم از روش های زیر می توان بهره برد :

۱. بهترین راه تست DFA بر روی تراشه های ملتحمه چشم است.

۲. رد یابی IgA در اشک.

۳. رنگ آمیزی گیمسا یا ید.

درمان :

با تتراسایکین ها.

                                                           پایان قسمت دوم

ویژگی های کلی

باکتری گرام منفی درون سلولی.

فاقد هر گونه ضمائم سلولی از قبیل کپسول و پیلی و . . .

بیماری زایی در انسان و پرنده و جونده (موش).

انگلی در سطح انرژی به علت عدم توانایی تولیدATP(این باکتری دارای آنزیم های مسیر گلیکولیز و کربس می باشد بجز آنزیم هگزوز کیناز که شروع کننده مسیر گلیکولیز است).

دارای دو فرم مورفولوژی مجزا:

۱. فرمEB : فرم اولیه باکتری ـ فرم بیماریزا - مقاوم به شرایط محیطی(به علت وجود پیوندها دی سولفیدی در پروتئین های سطحی) - فاقد تقسیم ومتابولیسم - نسبت DNA به RNA در این فرم یک است - اندازه تقریبی ۳/ میکرون.

۲.فرمRB : فرم مشبک و بزرگ شده باکتری - حساس به شرایط محیط - دارای متابولیسم و تقسیم دوتایی - فاقد پیوندهای دی سولفیدی - نسبت DNA به RNA در این فرم یک چهارم است. اندازه تقریبی۵/ - ۱ میکرون.

ساختار آنتی ژنی:

1. پپتیدو گلایکان : فاقد ان استیل مورامیک اسید (NAM) می باشد - مقاوم به اثر لیزوزم.

2. LPS : به عنوان آنتی ژن خانواده و جنس مطرح است.

3.OMP : پرونتئن های غشای خارجی که به عنوان آنتی ژن تیپ مطرح است.

طبقه بندی :

خانواده کلامیدویاسه دارای دو جنس است :

1. کلامیدویا : گونه تراکوماتیس

2. کلامیدوفیلا : شامل گونه های پنومونیه و پسی تاسی.

                                                                     پایان قسمت اول

نایسریا مننگوکوک(مننژیتیدیس):

ويژگي هاي كلي:

كوكوس ديپلوكوك گرام منفي چرك زا.

داراي كپيول و پيلي فاقد فلاژل وحركت.

داراي متابوليسم هوازي. كاتالاز و اكسيداز مثبت.

گلوكز و مالتوز را در تست CTA به اسيد تبديل مي كند.

بر روي بلاد آگار و شكلات آگار رشد مي نمايد.

حساس به شرايط محيطي وماده ضد انعقاد موجود در كشت خون (SPS).

فاكتور هاي بيماري زايي :

1 . كپسول پلي ساكاريدي : جلوگيري از فاگوسيتوز . مهمترين فاكتور بيماري زايي .آنتي ژن مختص به گروه است. سروتيپ هاي شايع در بروز بيماري شامل A / B / C / Y /w135 است. گروه C و خصوصا گروه A در بروز اپيدمي ها نقش دارد. كپسول تيپ B  با ساير كپسول ها متفاوت است به طوري كه از ليز شدن باكتري توسط سيستم كمپلمان جلوگيري ميكند و از انجا كه داراي ساختار آنتي ژنيكي مشابه انسان است ايمونوژن خوبي نمي باشد.

2 . ليپو اليگو ساكاريد LOS)) :  فاقد بخش پلي ساكاريدي جانبي در LPS  است . به شدت سمي است و مننگوكوكسمي را فوق العاده خطر ساز مي سازد.

3 .پيلي : عامل اتصال به دستگاه تنفسي فوقاني .

4 .IgA1 پروتئاز : باعث تجزيه IgA مي شود.

بيماري زايي :

خاصيت بيماري زايي اين باكتري به توانايي تهاجم به خون و مننژها و مقاومت به فاگوسيتوز توسط لوكوسيت هاي چند هسته اي PMN)) بستگي دارد.

انسان تنها ميزبان اين باكتري است ( از مثالهاي ناقض اصول كخ است ).

از طريق حلق و بيني  توسط قطرات تنفسي وارد بدن مي شود سپس وارد خون شده و باكتريمي مي دهد . مننگوكوكسمي برق آسا همراه با تب بالا و لكه هاي خونريزي دهنده پوستي است كه ممكن است به سمت انعقاد منتشر داخل عروقي DIC)) و كاهش شديد جريان خون در كبد يا سندرم واترهوس – فردريچسن پيشرفت كند .

مننژيت شايع ترين عارضه مننگوكوكسمي است كه به طور ناگهاني همراه با سردرد شديد استفراغ و سفتي گردن شروع شده و در طول چند ساعت به سمت اغما پيشرفت ميكند.

 تشخيص :

براي تشخيص قطعي از كشت خون يا CSF  به همراه جداساري باكتري از نمونه استفاده مي شود.

براي مشاهده آنتي ژنهاي كپسولي در خون و CFS مي توان از تست آگلوتينيشن استفاده كرد.

درمان :

پني سيلين داروي انتخابي است . براي ناقلين از ريفامپين استفاده مي شود.

پيشگيري :

از واكسن پلي ساكاريدي خالص شده كپسول باكتري استفاده مي كنيم .

واكسن گروه A  از سن 3 ماهگي به بعد.

واكسن ساير گروه ها بجز گروه B  از سن 2 سالگي به بعد.

واكسن گروه B  را از قسمت Core از LOS يا پروتئين هاي غشاي خارجي مي سازند .

برای مطاله بیشتر کتابهای جاوتز و واکر و  میکروب شناسی دکتر عباس بهادر را نوصیه می کنم.